نيست ، پول معنى حرفى است ، به معنى اين است كه پول فقط واسطه در مبادله است و خود مبادله فى حد ذاته ايجاد ارزش نمىكند خواه منشأ ارزش را كار بدانيم يا فايده و اثر و يا چيز ديگر يعنى دو كالا كه در مقابل هم قرار مىگيرند و مبادله مىشوند ، به سبب مبادله ارزش بيشترى پيدا نمىكنند . پول نيز كه واسطه ميان دو مبادله است يعنى مبادله كالا به كالا را به وسيله مبادله كالا پول ، پول كالا ، آسان مىكند ارزشى ايجاد نمىكند . اين مطلب در مبادله هاى عادى كه در زمينه هاى احتياجات شخصى صورت مىگيرد يعنى مولَّد يك كالا با وساطت پول ، كالاى ديگرى به چنگ مىآورد خيلى روشن است . اما در مبادله هاى غير معمولى يعنى مبادله هاى تجارى كه در واقع جريان به شكل « پ ك پ » است يعنى براى تاجر پول اصالت دارد ، جريان از پول كوچك آغاز و به پول بزرگتر ختم مىشود و در حقيقت « ك » رابط و معنى حرفى ميان دو « پ » است ، زيرا تاجر به خاطر احتياج شخصى كالايى را نه مىخرد و نه مىفروشد ، بلكه او سرمايه دارى است كه براى ازدياد سرمايه و پول كالا را خريد و فروش مىكند . در اين گونه مبادله ها ممكن است كسى ادعا كند كه خود پول مولَّد است و به عبارت ديگر خود مبادله مولَّد است ، پس پول نيز مىتواند مولَّد باشد ، پس پول عقيم نيست . پس ، گرفتن منافع و بهره پول دزدى و استثمار نيست . اما به نظر ما اين مطلب جواب دارد . ما صحت مبادلات تجارى و سرمايه دارى تجارى را منكر نيستيم . ما قبول داريم كه در مبادلات تجارى هدف تاجر اين نيست كه به وسيله پول كالايى را به كالايى ديگر تبديل كند بلكه هدفش اين است كه به وسيله كالا پول كوچكتر را به پول بزرگتر تبديل كند ، يعنى جريان تجارى « پ ك پ » است . در عين حال هيچ يك از اينها دليل نمىشود كه پول مولَّد باشد ، يعنى صحت و مشروعيت معاملات تجارى براساس مولَّد بودن پول يا مبادله نيست ، براساس ديگر است . توضيح آنكه همان طورى كه كار مجسم يعنى كالا قابل مبادله است مثل اينكه دهقان گندم توليد